Ô nhiễm nước là gì và sự ảnh hưởng của chúng đến môi trường sống của con người

Nước là một phần quan trọng của Trái đất, nó cũng đóng vai trò lớn trong cuộc sống của các loài sinh vật. Dù là con người, động vật hay thực vật đều không thể sống và phát triển nếu sống thiếu nước. Nhưng, thực tế về nguồn nước trên Trái đất lại khiến con người cần nhìn lại, lượng nước sạch đang bị thu hẹp dần, rất nhiều người dân trên thế giới không được sử dụng nước sạch kèm theo đó là rất nhiều hệ lụy khác. Rõ ràng, nhìn thẳng vào sự thật và đưa ra phương hướng khắc phục phù hợp là điều mà tất cả các quốc gia cần xem xét.

Ô nhiễm nước không phải là vấn đề của một quốc gia, đây là vấn đề toàn cầu

Ô nhiễm nước là gì?

Ô nhiễm nước là tình trạng hóa chất, vi sinh vật tồn tại trong nước, dẫn đến tình trạng ô nhiễm dòng suối, sông, hồ, đại dương cũng như mạch nước ngầm, làm suy giảm nghiêm trọng chất lượng nước. Các số liệu thống kê về sự tác động của nước đến sức khỏe con người cũng như mức độ lây lan của nước ô nhiễm là bằng chứng rõ ràng nhất về thực trạng ô nhiễm nước.

Nguyên nhân gây ô nhiễm nước

Nước đặc biệt dễ bị ô nhiễm. Được biết đến như một “dung môi vạn năng”, nước có thể hòa tan nhiều chất hơn bất kỳ chất lỏng nào khác trên trái đất. Đó là lý do chúng ta có Kool-Aid và những thác nước trong xanh rực rỡ những đây cũng chính là lý do tại sao nước rất dễ bị ô nhiễm. Các chất độc hại từ nhà máy, cơ sở chăn nuôi hay hoạt động sinh hoạt của con người đều có sự đóng góp vào việc chất lượng nước suy giảm.

Nông nghiệp

Ngành nông nghiệp không chỉ là ngành tiêu thụ tài nguyên nước ngọt lớn nhất toàn cầu, với sản xuất nông nghiệp và chăn nuôi sử dụng khoảng 70% nguồn cung cấp nước bề mặt của trái đất mà còn là một nguồn gây ô nhiễm nước nghiêm trọng. Trên khắp thế giới, nông nghiệp là nguyên nhân hàng đầu gây suy thoái nước. Ở rất nhiều nơi, ô nhiễm nông nghiệp là nguồn ô nhiễm hàng đầu ở sông suối, nguồn lớn thứ hai ở vùng đất ngập nước và nguồn chính thứ ba ở hồ. Nó cũng là nguyên nhân chính gây ô nhiễm cho các cửa sông và nước ngầm. Mỗi khi trời mưa, phân bón, thuốc trừ sâu và chất thải động vật từ các trang trại và hoạt động chăn nuôi sẽ rửa trôi chất dinh dưỡng và mầm bệnh vào nguồn nước kéo theo đó là các hệ quả như ô nhiễm dinh dưỡng gây ra bởi lượng nitơ và phốt pho dư thừa trong nước hoặc không khí, là mối đe dọa số một đối với chất lượng nước trên toàn thế giới và có thể gây ra hiện tượng tảo nở hoa , một loại tảo xanh lục độc hại có thể gây hại cho người và động vật hoang dã.

Không tự dưng mà nguồn nước bị ô nhiễm, chúng là kết quả của nhiều nguyên nhân khác nhau trong đó có nông nghiệp

Nước thải

Nguồn gây ô nhiễm nước điển hình khác là nước thải. Nước thải được hiểu là nước đã qua sử dụng, tạo thành trong quá trình con người sinh hoạt. Chúng bao gồm cả nước thải bồn cầu, nước thải rửa đồ cũng như hoạt động thương mại, công nghiệp và nước mưa chảy tràn.

Theo Tổ chức Liên Hợp Quốc, hơn 80% lượng nước thải trên thế giới chảy ngược trở lại môi trường mà không được xử lý hoặc tái sử dụng; ở một số nước kém phát triển nhất, con số này lên tới 95%. Thực tế, mỗi quốc gia đều có các nhà máy xử lý nước thải, các cơ sở này làm giảm lượng chất gây ô nhiễm như mầm bệnh, phốt pho và nitơ trong nước thải, cũng như kim loại nặng và hóa chất độc hại trong chất thải công nghiệp, trước khi thải nước đã xử lý trở lại nguồn nước nhưng chúng không thể xử lý hoàn toàn chất gây hại.

Ô nhiềm dầu khí

Những sự cố tràn dầu không thường xuyên xảy ra nhưng với một vụ tràn dầu đã có thể để lại mối nguy hiểm lớn. Tuy nhiên, sự tác động của dầu khí còn có thể đến từ các cây xăng khi chúng chảy ra từ hàng triệu ô tô và xe tải mỗi ngày. Hơn nữa, gần một nửa trong số 1 triệu tấn dầu ước tính xâm nhập vào môi trường biển mỗi năm không phải từ các vụ tràn dầu mà từ các nguồn trên đất liền như nhà máy, trang trại và thành phố. Trên biển, các vụ tràn dầu của tàu chở dầu chiếm khoảng 10 phần trăm lượng dầu trong các vùng biển trên khắp thế giới, trong khi các hoạt động thường xuyên của ngành vận tải biển—thông qua cả việc xả thải hợp pháp và bất hợp pháp. Dầu cũng được giải phóng tự nhiên từ dưới đáy đại dương thông qua các vết nứt được gọi là thấm.

Chất phóng xạ

Chất thải phóng xạ là bất kỳ sự ô nhiễm nào phát ra bức xạ vượt quá mức mà môi trường thải ra tự nhiên. Nó được tạo ra bằng cách khai thác uranium, nhà máy điện hạt nhân, sản xuất và thử nghiệm vũ khí quân sự, cũng như các trường đại học và bệnh viện sử dụng vật liệu phóng xạ cho nghiên cứu và y học. Chất thải phóng xạ có thể tồn tại trong môi trường hàng nghìn năm, khiến việc xử lý trở thành một thách thức lớn.

Phân loại ô nhiễm nước

Phân loại ô nhiễm nước không chỉ dựa trên nguồn gây ra ô nhiễm, hình thức của việc ô nhiễm nước cũng cần được xem xét.

Ô nhiễm đến từ đâu?

Ô nhiễm nước có thể xuất phát từ nguồn điểm hoặc nguồn phi điểm, thậm chí là xuyên biên giới.

  • Ô nhiễm nguồn điểm: Là tình trạng ô nhiễm bắt nguồn từ một nguồn duy nhất. EPA quy định ô nhiễm nguồn điểm bằng cách thiết lập các giới hạn đối với những gì cơ sở có thể thải trực tiếp vào vùng nước. TÔ nhiễm nguồn điểm có thể ảnh hưởng đến hàng dặm đường thủy và đại dương.
  • Ô nhiễm nguồn phi điểm (không điểm):  Là tình trạng ô nhiễm bắt nguồn từ các nguồn khuếch tán. Chúng có thể bao gồm dòng chảy nông nghiệp hoặc nước mưa hoặc mảnh vụn thổi vào đường thủy từ đất liền. Ô nhiễm nguồn không điểm là nguyên nhân hàng đầu gây ô nhiễm nước nhưng rất khó điều chỉnh.
  • Ô nhiễm xuyên biên giới: Là kết quả của việc nước bị ô nhiễm từ một quốc gia tràn vào vùng biển của một quốc gia khác. Sự ô nhiễm có thể là kết quả của sự cố tràn dầu hoặc sự xả thải công nghiệp, nông nghiệp hoặc đô thị diễn ra chậm chạp ở hạ lưu.

Xả thải không đúng cách, không phân loại rác khiến tình trạng ô nhiễm nước mặt thêm tồi tệ

Loại nước nào đang bị ảnh hưởng bởi tình trạng ô nhiễm?

Dù là ô nhiễm cục bộ hay ô nhiễm một điểm, ô nhiễm do nông nghiệp, con người hay công nghiệp, các loại nước trên thế giới cũng chịu ảnh hưởng nhất định. Nước ngầm, nước mặt, nước biển, tất cả chúng đều cần được bảo vệ.

  • Nước ngầm: Khi mưa rơi và thấm sâu vào lòng đất, lấp đầy các vết nứt, kẽ hở và khoảng xốp của tầng ngậm nước, nó trở thành nước ngầm. Để khai thác và đáp ứng nhu cầu sử dụng, nước ngầm được bơm lên bề mặt trái đất. Nước ngầm bị ô nhiễm khi các chất gây ô nhiễm xâm nhập vào tầng ngậm nước, khiến nước này không an toàn cho con người sử dụng. Loại bỏ các chất gây ô nhiễm trong nước ngầm có thể khó hoặc không thể, cũng như tốn kém. Một khi bị ô nhiễm, một tầng chứa nước có thể không sử dụng được trong nhiều thập kỷ, thậm chí hàng nghìn năm. Nước ngầm cũng có thể lan truyền ô nhiễm ra xa nguồn gây ô nhiễm ban đầu khi nó thấm vào các dòng suối, hồ và đại dương.
  • Nước mặt: Nước mặt bao phủ khoảng 70 phần trăm của trái đất, nước bề mặt là thứ lấp đầy các đại dương, hồ, sông, …. Nước bề mặt từ các nguồn nước ngọt có vai trò quan trọng trong cuộc sống sinh hoạt và sản xuất của con người. Nhưng một lượng đáng kể lượng nước đó đang gặp nguy hiểm. Theo các cuộc khảo sát gần đây nhất về chất lượng nước quốc gia của Cơ quan Bảo vệ Môi trường Hoa Kỳ, gần một nửa số sông suối và hơn một phần ba số hồ của chúng ta bị ô nhiễm và không thích hợp để bơi lội, câu cá và uống. Ô nhiễm chất dinh dưỡng, bao gồm nitrat và phốt phát, là loại ô nhiễm hàng đầu trong các nguồn nước ngọt này. Trong khi thực vật và động vật cần những chất dinh dưỡng này để phát triển, chúng đã trở thành chất gây ô nhiễm chính do chất thải nông nghiệp và phân bón chảy tràn. Việc thải chất thải đô thị và công nghiệp cũng đóng góp phần lớn chất độc của chúng. Ngoài ra còn có tất cả rác ngẫu nhiên mà ngành công nghiệp và cá nhân đổ trực tiếp vào đường thủy
  • Nước biển: 80% ô nhiễm đại dương bắt nguồn từ đất liền. Các chất gây ô nhiễm như hóa chất, chất dinh dưỡng và kim loại nặng được mang từ các trang trại, nhà máy và thành phố theo các con suối và sông vào các vịnh và cửa sông; từ đó đi ra biển. Trong khi đó, các mảnh vụn biển bị gió thổi vào hoặc cuốn trôi qua cống thoát nước mưa và cống rãnh. Các vùng biển đôi khi cũng bị hủy hoại bởi sự cố tràn và rò rỉ dầu và liên tục hấp thụ ô nhiễm carbon từ không khí. Đại dương hấp thụ tới một phần tư lượng khí thải carbon do con người tạo ra .

Ảnh hưởng của ô nhiễm nước

Sự ảnh hưởng tiêu cực mà nước ô nhiễm mang lại là vấn đề thực tế, không chỉ con người mà tất cả các loài sinh vật trên thế giới đều chịu ảnh hưởng và đang trực tiếp đối mặt.

Ảnh hưởng của ô nhiễm nước đến sức khỏe con người

Nước ô nhiễm làm suy giảm tuổi thọ của con người thậm chí gây chết người. Trên thực tế, nó đã gây ra 1,8 triệu ca tử vong vào năm 2015, theo một nghiên cứu được công bố trên tạp chí The Lancet . Nước bị ô nhiễm cũng làm tăng tỉ lệ mắc bệnh. Các mầm bệnh trong nước sinh ra từ chất thải của con người và động vật, là nguyên nhân chính gây bệnh từ nước uống bị ô nhiễm . Các bệnh lây lan do nước không an toàn bao gồm dịch tả, giardia và thương hàn. Ngay cả ở các quốc gia giàu có, việc vô tình hoặc bất hợp pháp xả thải từ các cơ sở xử lý nước thải, cũng như dòng chảy từ các trang trại và khu vực đô thị, góp phần gây bệnh có hại cho đường thủy. Ở quốc gia có cơ sở hạ tầng thấp vấn đề ô nhiễm chì có thể khiến tình trạng trở nên phức tạp hơn. Sau khi sử dụng nước không đảm bảo, những chất độc có thể gây ra một loạt vấn đề về sức khỏe, từ ung thư đến rối loạn nội tiết tố đến thay đổi chức năng não. Trẻ em và phụ nữ mang thai đặc biệt có nguy cơ. Ngay cả bơi lội cũng có thể gây rủi ro. Theo ước tính của EPA, hàng năm, 3,5 triệu người Mỹ mắc phải các vấn đề sức khỏe như phát ban da, đau mắt đỏ, nhiễm trùng đường hô hấp và viêm gan từ vùng nước ven biển đầy nước thải.

Ảnh hưởng của nước ô nhiễm đến môi trường

Hệ sinh thái trên trái đất được hình thành và phát triển nhờ một mạng lưới phức tạp gồm động vật, thực vật, vi khuẩn và nấm; tất cả đều tương tác trực tiếp hoặc gián tiếp với nhau. Tác hại đối với bất kỳ sinh vật nào trong số này có thể tạo ra hiệu ứng dây chuyền, gây nguy hiểm cho toàn bộ môi trường nước.

Khi ô nhiễm nước gây ra hiện tượng tảo nở hoa trong môi trường hồ hoặc biển, sự gia tăng của các chất dinh dưỡng mới được đưa vào sẽ kích thích sự phát triển của thực vật và tảo, từ đó làm giảm nồng độ oxy trong nước. Tình trạng thiếu oxy này, được gọi là hiện tượng phú dưỡng , làm ngạt thở thực vật và động vật và có thể tạo ra “vùng chết”, nơi nước về cơ bản không có sự sống. Trong một số trường hợp nhất định, những loài tảo nở hoa có hại này cũng có thể tạo ra chất độc thần kinh ảnh hưởng đến động vật hoang dã, từ cá voi đến rùa biển.

Hóa chất và kim loại nặng từ nước thải công nghiệp và đô thị cũng làm ô nhiễm đường thủy. Những chất gây ô nhiễm này độc hại đối với đời sống thủy sinh; chúng thường làm giảm tuổi thọ và khả năng sinh sản của sinh vật và tiến lên chuỗi thức ăn khi động vật ăn thịt ăn thịt con mồi. Đó là cách cá ngừ và các loại cá lớn khác tích tụ một lượng lớn chất độc, chẳng hạn như thủy ngân.

Các hệ sinh thái biển cũng bị đe dọa bởi các mảnh vụn biển có thể làm ngạt thở và làm chết động vật. Phần lớn các mảnh vụn rắn này, chẳng hạn như túi nhựa và lon nước ngọt, bị cuốn vào cống rãnh và cống thoát nước mưa và cuối cùng trôi ra biển, biến đại dương của chúng ta thành súp rác và đôi khi hợp nhất lại để tạo thành những mảng rác trôi nổi. Dụng cụ đánh cá bị vứt bỏ và các loại mảnh vụn khác là nguyên nhân gây hại cho hơn 200 loài sinh vật biển khác nhau.

Trong khi đó, quá trình axit hóa đại dương đang khiến động vật có vỏ và san hô khó tồn tại hơn. Mặc dù chúng hấp thụ khoảng một phần tư lượng ô nhiễm carbon được tạo ra mỗi năm do đốt nhiên liệu hóa thạch, nhưng các đại dương đang trở nên có tính axit hơn. Quá trình này khiến động vật có vỏ và các loài khác khó tạo vỏ hơn và có thể ảnh hưởng đến hệ thần kinh của cá mập, cá hề và các sinh vật biển khác.

Hãy chung tay khắc phục, bảo vệ môi trường của chúng ta

Hành động là việc làm ý nghĩa, thiết thực nhất mà chúng ta có thể áp dụng để cải thiện ô nhiễm nước, bảo vệ tốt hơn cho chính cuộc sống của con người và các loài động, thực vật đang sinh sống trên trái đất. Không xả rác bừa bãi, chỉ xả thải sau khi đã thực hiện hệ thống xử lý nước thải theo đúng quy trinh, … Cho đến nay, cảnh báo về tình trạng nước ngọt suy thoái, cạn kiệt vẫn được các chuyên gia đưa ra, chúng ta cần hơn nữa sự chung tay, góp sức từ tất cả mọi người. Giáo dục thế hệ trẻ về việc bảo vệ môi trường cũng là một đóng góp quan trọng.

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *